زمانی نیما یوشیج با کنار گذاشتن تدریجی بعضی اصول شعر سنتی، نوآوری خاصی را رقم زد. البته، می­دانیم که نیما هیچ­گاه اصول شعر سنتی را به کلی کنار نگذاشت و تغییرات او هرچند منجر به تغییر ساختار سنتی شعر شد اما همچنان پای­بند به قافیه و اوزان، هرچند نه به صورت کلاسیک آن بود. دیگرانی بعد از نیما پای در راه او گذاشتند و نوآوری­های دیگری نیز بدان افزودند تا به امروز که آنچه می­خوانیم و می­شنویم از شاعران معاصر و جدیدتر، بیش­تر انواع شعر نو است تا قالب­های سنتی و کلاسیک. نام این را من اما، خوش­ذوقی نسل جوان نمی­گذارم، این اپیدمی شعر سرودن و هر مزخرفی را به نام شعر دانستن، بی­حرمت کردن شعر است!

نگاهی در همین وبلاگ­های هر روزه بیاندازید. هر کس، از هر سنی، با هر سطحی از آگاهی ادبی دستی هم در سرودن شعر دارد. مسئله این است که این به اصطلاح خوش­ذوقان ادبی و شاعرکان جوان، هر متنی را، با وزن و بی­وزن، به خطوط شعری تقسیم می­کنند و به جای پشت سر هم نوشتن، زیر هم می­نویسند؛ در نتیجه شکل ظاهری­اش شبیه شعر است و نوع و قالبش اما...؟

آنچه که امروز تقریبا اپیدمی شده میان خرده شاعرکان ما استفاده از ترکیب­های سنگین کلمات است، ترکیب­های نویی که به کار بردن آن­ها هر از گاهی در یک شعر، سبک خاص شاعر را رقم می­زند؛ این همان است که به آن زایش زبانی می­گوییم یا همان ظرفیت­های زبان برای خلق ترکیب­ها و جملاتی نو که پویایی و رشد زبان را به همراه دارد. برای مثال در شاملو، اخوان، فروغ و سهراب شاهد چنین ترکیب­های هستیم. این ترکیب­های نو در هر کدام از شاعران بار خاصی دارند، واژه­ها عمدتا از چیدمان یا آهنگ خاصی تبعیت می­کنند که به راحتی می­توان فهمید این ترکیب، خاص شاملو یا فروغ است. برای مثال ترکیب "ملغمه بی­قانون مطلق­های متنافی"، از آن ترکیب­های خاص شاملویی است که تفاوت آن را کاملا می­توان با ترکیبی مانند "سایه­گاه خنک یاخته­ها در تف خون" از سهراب احساس کرد. شعر شاعران جوان ما اما، تماما از همین ترکیب­ها که بیش­تر هم اضافه­های استعاری هستند تشکیل شده است؛ دلیل عمده آن را نیز می­توان در تهی بودن مفهومی اشعار دانست. شاعران این نسل عمدتا، نه اندیشه والایی برای رقم زدن دارند و نه آرمان فوق­العاده­ای برای دنبال کردن، البته به قید "عمدتا" توجه نمایید که اقلیت­ها همیشه وجود دارند. دلیل دیگر آن بی­شک، عدم آگاهی از ساختار شعر نوست. هم نسلان من و شما می­اندیشند آزادی نسبی از قید قافیه و اوزان سنتی، به معنای زیر پا گذاشتن هر اصلی از اصول شعری و سرایش است، و نتیجه آن همان است که گفتم: هر نوشته­ای، حتی یک متن معمولی با تقسیم شدن به خطوط شعری، ظاهرا تبدیل به شعر می­شود.

این ترکیبات سنگین با کلمات تکراری، بیشتر به آروغ­های قدیمی روشن­فکری می­ماند. اپیدمی نسل پدران و مادرانمان پوشیدن شلوارها و بلوزهای گشاد و پیوستن به این یا آن حزب مبارز بود و بلای نسل ما هم ادعای شعر و شاعری، موهای بلند و ریش­های درویشی، کافه­نشینی و غرق شدن در دود سیگار آن هم به خاطر ژستش (عزیزان، نمی­خواد اینجا به خودم سیخونک بزنید) و خواندن و نهفمیدن اما ادعای دانستن و فهمیدن است.

بخوانیم از رسول یونان که او هم هرچند نه پای­بند وزن و قافیه پنهان شعر نوست و نه اشعارش فضاسازی شعر سپید را دارد اما باز هم بیشتر شاعر است تا خرده شاعرکان نسل من، تمام زیبایی اشعار او به سادگی و روانی مفاهیم است، به پیوندش با زندگی روزمره و نداشتن ادعای آرمان­های بزرگ:

 

*در تمام عمرم به چنین خفتی دچار نشده بودم. هنوز آرشه رو نذاشته بودم رو ویولن که استاد گفت: وا! تو چرا ویولن رو اینجوری می­گیری؟ حالا یه گام لا ماژور بزن ببینم چه می­کنی! و من آب شدن و رفتن تو زمین برای یه ثانیه­ام بود...

- ام، استاد، چیزه... لا ماژور چندتا دیز داشت؟

می­دونید، اول که ویولن رو شروع می­کنیم، یه سری تمرین بهمون می­دن که نیازی به ساز و آرشه و نت و اینا نداره... و من فکر کنم برای بقیه عمرم باید همین تمرین­ها رو انجام بدم.

آخرش که داشتم سازم رو جمع می­کردم، استاد برای اینکه من جلوی شاگردهای بابام (که از قضا همون روز پاشدن اومدن کلاس!) و جلوی خودم ضایع نشم، کلی از استعدادم می­گه و می­گه آره! حتما استادت رو این نکات تاکید نکرده، نگران نباش درست می­شه، راستی ببین، جلسه دیگه خواستی بیای کتاب Le Violin 1 رو هم بیار!

چـــــــــــــی؟ احساس کردم امتحان تعیین سطح زبان دادم و بهم گفتن برم از Children دوباره شروع کنم... یادم باشه یه امتحان تعیین سطح زبان هم بدم، بعید نیست!

البته طبیعیه که آدم گاهی جلو می­ره، گاهی هم چند قدمی عقب! آخه چند قدم گلناز جان! نه یهو هشت سال یه جا!

** خیلی ساده­تر از اونیه که فکرش رو بکنید: ساعت 6 و ربع پا می­شید، چایی می­ذارید، لباس می­پوشید، ضد آفتاب می­زنید، کیفتون رو جمع می­کنید، صبحانه می­خورید، مانتو و مقنعه هم می­پوشید، بعدش هم کفش... جلوی آینه می­ایستید و... خب، خیلی ناگهانی به این نتیجه می­رسید که خوابتون میاد، گور بابای کلاس! اصولا جلوی ضرر رو از هر جا بگیری منفعته... می­گن ماهی رو هر وقت از آب بگیری تازه­ است. (فکر کنم این دو تا ضرب­المثل هیچ ربطی نداره!)

خب، دوباره خیلی راحت کفش و مانتو و مقنعه رو درمیارید، کیفتون رو پرت می­کنید و تا ساعت 10 و نیم می­خوابید!

                     

خوشحال باشم یا ناراحت وقتی خیابان شلوغ ونک را بالا می­روم و از گوشه تاریکی صدای ساز دهنی و گیتار می­آید؟ کنار خیابان روی هره سیمانی ساختمانی نشسته­اند... خودم را مشغول کیف پولم نشان می­دهم و معطل می­کنم تا کمی با احساسم کنار بیایم... چیزی در قلبم فرو می­ریزد اما لبخندی روی لبم سنگینی می­کند: خوشحالم که موسیقی کم­کم به خیابان می­آید، که این تابو کم­کم شکسته می­شود و ناراحتم چون خیابان را بوی غرور پای مال شده­ای پر کرده.

چند قدمی که دور می­شوم، قطعه­شان تمام می­شود، وسوسه می­شوم که برگردم؛ برایشان دست بزنم و هورا بکشم... حتی کمی دیوانه­وار­تر، دعوتشان کنم برای قهوه؛ آخ که اگر من، کمی، فقط کمی دیوانه­تر بودم...